Thuế Quan Trump: Thắng Cục Bộ, Thua Tổng Thể

Tín Hiệu

Một năm sau khi Trump áp thuế quan 10-50% với tất cả đối tác thương mại (tháng 4/2025), kinh tế Mỹ có những tín hiệu trái chiều rõ rệt. Thâm hụt thương mại hàng hóa giảm 24% so với cùng kỳ, với Trung Quốc giảm 32% và EU giảm gần 40%. Nhưng GDP thực chỉ tăng 2.1% năm 2025, thấp hơn 2.8% năm 2024. Người tiêu dùng Mỹ phải gánh 86% chi phí thuế quan, theo Fed, với hộ gia đình điển hình tốn thêm $1,500 mỗi năm cho thực phẩm.

Bối Cảnh

Đây là lần đầu tiên từ thập niên 1930 Mỹ áp thuế quan quy mô lớn như vậy. Trump sử dụng cả Đạo luật IEEPA 1977 và Điều 232 Đạo luật Thương mại 1974, tạo ra một “thí nghiệm kinh tế” thực tế quy mô toàn cầu.

Điều thú vị là phản ứng của thị trường chứng khoán toàn cầu. Trong khi Dow Jones chỉ tăng 13%, S&P 500 tăng 16%, các thị trường khác vượt trội: DAX (Đức) +23%, Nikkei (Nhật) +26%, S&P/TSX (Canada) +29%, và đặc biệt Kospi (Hàn Quốc) tăng vọt 76%.

Theo nghiên cứu của Ngân hàng Anh, các nhà sản xuất nước ngoài đã “chia sẻ” chi phí thuế quan bằng cách hạ giá xuất khẩu sang Mỹ, trong khi giữ nguyên giá với các thị trường khác - một dấu hiệu cho thấy sức mạnh thương lượng của thị trường Mỹ.

Giải Mã

Cơ chế “Cost Sharing” trong thuế quan:

Khi một quốc gia áp thuế nhập khẩu, ai thực sự trả? Có 3 kịch bản:

Kịch bản	Nhà xuất khẩu	Nhà nhập khẩu	Người tiêu dùng
Hoàn toàn chuyển giá	0%	0%	100%
Chia sẻ chi phí	30-40%	20-30%	40-50%
Nhà xuất khẩu hấp thụ	80-90%	10-20%	0-10%

Trường hợp Mỹ hiện tại rơi vào kịch bản thứ 2. Fed báo cáo người tiêu dùng gánh 86% (giảm từ 94% tháng 8), nghĩa là các nhà xuất khẩu nước ngoài đã bắt đầu hạ giá để giữ thị phần.

Đây là lý do tại sao kim ngạch nhập khẩu Mỹ năm 2025 vẫn tăng 4% lên $3,400 tỷ, bất chấp thuế quan cao. Các doanh nghiệp đã “front-loading” (nhập hàng trước) để tránh thuế, tạo ra hiệu ứng ngược với mục tiêu chính sách.

Góc Nhìn VietWealth

Đối với nhà đầu tư Việt, đây là bài học quan trọng về sovereignty risk - rủi ro chính sách có thể thay đổi luật chơi bất ngờ.

Thuế quan Trump cho thấy ngay cả siêu cường kinh tế cũng không thể “tách rời” (decouple) hoàn toàn khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu. Việt Nam, với vị trí địa lý và quan hệ thương mại đa dạng, thực sự có lợi thế trong bối cảnh này.

Tác động đến VND: Khi USD mạnh lên do chính sách bảo hộ, VND có áp lực giảm giá. Nhưng đồng thời, các dòng vốn FDI có thể chuyển hướng từ Trung Quốc sang Việt Nam để tránh thuế quan Mỹ.

Cơ hội đầu tư: Thị trường châu Á (trừ Mỹ) đang outperform, như Kospi tăng 76%. Đây là tín hiệu các nhà đầu tư toàn cầu đang diversify khỏi tài sản Mỹ - một xu hướng có lợi cho các thị trường mới nổi như Việt Nam.

Theo Dõi

Tỷ lệ cost-sharing của Fed: Nếu giảm xuống dưới 80%, nghĩa là các nhà xuất khẩu nước ngoài đang hấp thụ nhiều chi phí hơn, làm giảm áp lực lạm phát Mỹ.
Chỉ số DXY: Nếu USD Index vượt 105, áp lực lên VND sẽ tăng. Ngưỡng `