Ngành Dệt May Việt Nam: Khi Chi Phí Tăng `8-18%` Gặp Cầu Yếu Toàn Cầu

Tín Hiệu

Ngành dệt may Việt Nam đang chịu cú sốc kép từ địa chính trị và kinh tế toàn cầu. Theo báo cáo từ VnExpress Kinh Doanh, giá nguyên liệu đã tăng 8-18%, trong khi cước vận chuyển tăng thêm $4.000-5.000 mỗi container do xung đột tại Trung Đông. Doanh nghiệp buộc phải “gồng mình” khi chi phí đội lên nhưng khả năng chuyển giá sang khách hàng bị hạn chế do sức mua yếu.

Mặc dù kim ngạch xuất khẩu dệt may năm 2025 đạt $46 tỷ, tăng 5.6% so với năm trước, giúp Việt Nam duy trì vị trí top 3 thế giới, ngành vẫn đối mặt với thách thức lớn về cơ cấu thị trường tập trung và áp lực cạnh tranh gia tăng.

Bối Cảnh

Cú sốc này không phải lần đầu tiên ngành dệt may Việt Nam đối mặt với biến động địa chính trị. Nhìn lại khủng hoảng Suez 2021, cước vận chuyển từ châu Á sang Mỹ-EU đã tăng gấp 6-8 lần, từ $2.000-3.000/container lên $12.000-15.000/container. Lần này, mức tăng $4.000-5.000/container tuy nhẹ hơn nhưng diễn ra trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu yếu, chỉ tăng 2-2.5%/năm.

Điểm đáng chú ý là cơ cấu xuất khẩu của Việt Nam vẫn tập trung cao:

Thị trường	Tỷ trọng	Kim ngạch (tỷ USD)
Mỹ	`38-40%`	`$18-20`
EU	`12-15%`	`$5.5-7`
Nhật Bản	`~10%`	`$4.6`
Hàn Quốc	`~9%`	`$4.1`

Sự tập trung này khiến ngành dễ bị tổn thương khi các thị trường chủ lực gặp khó khăn. So với 2019, tỷ trọng xuất khẩu sang Mỹ đã tăng từ 35% lên 38-40%, cho thấy mức độ phụ thuộc gia tăng thay vì giảm.

Giải Mã

Để hiểu tại sao ngành dệt may lại dễ bị tổn thương, cần nắm rõ cơ chế cost pass-through (chuyển giá chi phí). Trong ngành này, khả năng chuyển chi phí tăng thêm sang khách hàng phụ thuộc vào 3 yếu tố:

Elasticity of demand (độ co giãn cầu): Khi nhu cầu yếu (2-2.5%/năm), người mua có thể dễ dàng chuyển sang nhà cung cấp khác
Switching cost (chi phí chuyển đổi): Với hàng dệt may, chi phí này tương đối thấp, nhà mua có thể nhanh chóng tìm nhà cung cấp mới
Market concentration (độ tập trung thị trường): Khi nhiều quốc gia cạnh tranh (Bangladesh, Ấn Độ, Indonesia), sức mặc cả của từng nhà cung cấp giảm

Công thức đơn giản: Pass-through rate = Market power / (Market power + Competition intensity)

Với ngành dệt may hiện tại, tỷ lệ này chỉ khoảng 20-30%, nghĩa là doanh nghiệp chỉ có thể chuyển được 20-30% chi phí tăng thêm sang khách hàng, phần còn lại phải tự “gánh”.

Góc Nhìn VietWealth

Từ góc độ chủ quyền tài chính, câu chuyện dệt may phản ánh bài học quan trọng về diversification risk (rủi ro tập trung). Nhiều nhà đầu tư Việt Nam thường tập trung portfolio vào một vài cổ phiếu dệt may lớn như TNG, MSH, STK mà không nhận ra rủi ro hệ thống của toàn ngành.

Với VND, ngành dệt may có tác động kép: